Bośnia i Hercegowina: „Bośniacka wiosna”, czy przejściowe problemy społeczne?

30 lat od zapalenia znicza olimpijskiego w Sarajewie (w 1984 roku odbyły się tam Zimowe Igrzyska Olimpijskie), płonie cała Bośnia i Hercegowina. Są to największe protesty, od czasu zakończenia wojny z lat 90.

W związku z tym, że w polskich mediach są tylko lakoniczne wzmianki o tym, że w Tuzli trwają protesty, czas to trochę doprecyzować.

Światowe media, np. Reuters, podawały informacje o tym, że do walk między policją a mieszkańcami doszło podczas protestów przeciw zamykaniu lokalnych fabryk. Podłoże tych problemów, jak dodaje agencja informacyjna, leży w głębszych problemach socjalnych, złej sytuacji ekonomicznej i kryzysie politycznym, które w BiH trwają już latami.

Bloomberg komentuje, że pracownicy fabryk z Tuzli sprzeciwiają się sytuacji, w której po prywatyzacji dochodzi do bankructwa największych państwowych przedsiębiorstw.

Euronews podkreśla, że ich zamknięcie i wysokie bezrobocie w BiH spowodowały fale protestów przeciwko władzy państwowej.

Trudno jest analizować wydarzenia ostatnich kilku dni, jeśli nie śledzi się skomplikowanej sytuacji w BiH, a wnioski wyciąga się na podstawie pojedynczych wydarzeń. Postaram się streścić to, co dzieje się tam w ostatnich dniach.

Pokojowe wtorkowe protesty w Tuzli zamieniły się w walkę z policją. Chyba nikt nie oczekiwał takiego obrotu sytuacji. Protestujący w tym mieście, ale i innych, które wsparły demonstracje – Sarajewie, Banja Luce, Zenicy, Mostarze, Bihaciu – zbierali się przed budynkami instytucji państwowych. Na portalu Facebook, stworzono stronę „50 000 ludzi na ulice dla lepszego jutra”, dzieki której młodzi ludzie organizowali miejsca spotkań i późniejsze akcje protestacyjne.

Agresywna reakcja policji i atak na protestujących spowodowały, że następnego dnia, społeczeństwo reagowało natychmiast – część obrzucając kordon policji kamieniami, część podpalając niektóre budynki lub samochody, inni skandując „złodzieje”. Na transparentach w całym kraju widać było hasła: „Milczycie, a będzie jeszcze gorzej”, „Nasze państwo finansuje MFW”. W ten sposób zdecydowali się oni zwrócić uwagę na swoje codzienne problemy i brak reakcji na nie ze strony rządu.

W pierwszym dniu protestów, policja była nieprzygotowana do obrony państwowych budynków, w dniu kolejnym w samej Tuzli, zajęcia szkolne i uniwersyteckie zostały odwołane, a służby mundurowe otrzymały wsparcie. Według niektórych danych, nawet kilka tysięcy ludzi poparło protesty. Rannych zostało wiele osób cywilnych, jak i policjantów.

Podpalone zostały budynki rządowe w całym kraju, a w Sarajewie Archiwum BiH. W tym ostatnim, znajdowały sie bezcenne zbiory, które przetrwały I i II wojnę światową oraz wojnę z lat 1992-1995, a nie  przetrwały protestów społecznych.

Mówimy o formach protestów i ich skutkach, a warto przedstawić podstawowe żądania ich organizatorów i uczestników. Jednym z nich jest utrzymanie porządku publicznego we współpracy mieszkańców i policji, celem uniknięcia działań kryminalnych, upolitycznienia czy manipulacji protestami. Powołanie rządu technicznego, złożonego z bezstronnych, nieskorumpowanych członków, którzy do tej pory, nie mogli reprezentować społeczeństwa, stanowi podstawową kwestię. Miałby on obowiązek składać cotygodniowe raporty ze swojej pracy i osiągnietych celów. Domagają się oni również rozwiązania, w specjalnej procedurze, kwestii prywatyzacji firm: Dita, Polihem, Poliolhem, Gumara i Konjuh. Uregulowanie kwestii stażu pracy i ubezpieczenia zdrowotnego pracowników jest niezbędne. Kontrola przestępczości gospodarczej, osądzenie tych, którzy w niej uczestniczyli, odebranie nielegalnie nabytych środków, anulowanie prywatyzacyjnych umów, rewizje prywatyzacji – to najczęściej powtarzane postulaty. Zrównanie wynagrodzeń przedstawicieli rządu z płacami osób zatrudnionych w sektorze prywatnym i państwowym jest celem ogólnym, jak i zlikwidowanie tzw. dodatków dla przedstawicieli władz, czy anulowanie pensji ministrom i innym państwowym przedstawicielom po wygasnięciu mandatu.

Krytycy tych wydarzeń podkreślają, że popierają samą ideę pokazania niezadowolenia z korupcji, konfliktów, sytuacji ekonomicznej, ale bez agresji i niszczenia mienia publicznego. Z drugiej strony, młodzi ludzie, którzy nie widzą prespektyw w swojej ojczyźnie dodają, że skoro z ich kieszeni można płaćić 300 000 KM (ponad 150 000 EUR) na samochody służbowe dla urzędników państwowych, to tę kwotę można przeznaczyć na pokrycie strat po protestach.

Protestujący sprzeciwiają się aparaturze biurokratycznej, kradzieży, korupcji, przedstawicielom władz, którzy zbrodniarzy wojennych nazywają bohaterami, brakowi zainteresowania rozwiązaniem sprawy Sejdić-Finci (brak konsensusu w sprawie wdrożenia orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Skarżący narodowości romskiej i żydowskiej, ze względu na utratę biernego prawa wyborczego do Izby Narodów i Prezydium BiH, wnieśli skargę do Trybunału. Uniemożliwienie ich startu w wyborach wynikało z braku przynależności do „narodów konstytutywnych” (Boszniacy, Chorwaci, Serbowie). Trybunał stwierdził naruszenie praw tych osób i dyskryminację rasową.), utrudnianiu wejścia do UE (BiH straciła już ogromne kwoty z funduszy przedakcesyjnych).

W tym momencie trudno jest przewidzieć, jakie będą skutki tych protestów oraz kiedy się one zakończą. Niektórzy analitycy twierdzą, że może to być „bośniackia wiosna” i początek rewolucji. Inni dodają, że nawet obalenie obecnej władzy nie zmieni sytuacji kraju, bo są to procesy głęboko zakorzenione i potrzeba wielu lat, aby przeprowadzić reformy. Czy obecne wydarzenia zakończą się jak strajki robotnicze w Polsce z lat 80.? To pytanie, pozostaje teraz bez odpowiedzi.

Angelika Zanki

Informacje Koło Młodych Dyplomatów
Koło Młodych Dyplomatów powstało, aby dzielić się wiedzą dotyczącą światowej dyplomacji. Poznajemy świat, w którym chcemy się kiedyś obracać.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: